Wstęp

Często zastanawiano się, czy szachy są sztuką, nauką, czy też sportem. Dla każdego zaprzysięgłego szachisty gra oznacza coś innego. Dla niektórych jest to ćwiczenie logiki, próba odkrycia sekretów starożytnego „zamkniętego systemu”, który w jakiś sposób odbija większy świat. Dla innych przynętą jest kreowanie czegoś jedynego w swoim rodzaju i estetycznego na szachownicy. Jeszcze inni są przyciągani elementami walki między dwoma przeciwnikami. Partia szachów może też być użyta dla różnych celów – jak mówi hinduskie przysłowie, „Szachy są morzem, z którego muszka może się napić, a w którym słoń może się wykąpać”. Nasz program ma na celu użycie szachów jako narzędzia edukacyjnego.

Wierzymy, że prowadzenie aktywnego życia umysłowego jest decydujące w rozwoju dziecka. Jest to istotne nie tylko w doprowadzaniu do przyszłego praktycznego sukcesu w życiu, ale także w rozwoju osobistego humanizmu i głębokości charakteru. Od dłuższego czasu szkolne nauczanie szachów jest uważane za niezwykle korzystne dla dzieci.

Szachy są znakomitym narzędziem w nauce abstrakcyjnego myślenia. W ten sposób są podobne do matematyki, ale - zamiast liczb, linii i punktów – mamy drewniane króle, skoczki i piony. Łatwo można zrozumieć, dlaczego młody umysł bardziej reaguje na szachy, niż na zniechęcające problemy matematyczne – poza wszystkim, szachy są grą! Zabawy dzieci silnie oddziaływują na formowanie niezależnych procesów umysłowych i w zabawie dzieci rozwijają własną uwagę i pamięć. W otoczeniu gier, dzieci koncentrują się lepiej i pamiętają więcej.

Widoczna i konkretna szachownica z ograniczoną liczbą bierek bardziej przemawia do dzieci niż abstrakcyjne i nieskończone liczby. Ponieważ jest to gra, nie „odczuwa się” jej jak pracy. Nauka podstaw „mądrej gry” pomaga dzieciom rozwijać orientację w planie, planować z góry i przewidywać rezulataty ich działania, zapamiętywać, porównywać i uogólniać. Dzieci rozwijają w rozwiązywaniu problemów upór, liczenie na siebie, cierpliwość, poszukiwanie źródel i wyobraźnię. W naszym szybko rozwijającym się świecie najważniejsze jest rozwinięcie u dzieci kreatywności. Szachy są podstawowym narzędziem do tego służącym.

Poprzez naukę gry w szachy dzieci otrzymują również ważne lekcje moralne. Partia szachów toczy się na równym polu, gdzie sukces nie jest zdeterminowany poprzez kim jesteś, ale co robisz. Ponieważ oszustwo nie jest dozwolone w szachach i – w przeciwieństwie do wielu innych dążeń – nie możesz po prostu „podnieść głos”, żeby przesłonić złe posunięcie, dzieci uczą się wartości uczciwości i obiektywizmu. Nie podkreślamy szachów wyczynych, gdyż sport jest okrutny. Koncentrujemy się w zamian bezpośrednio na spokojnym studiowaniu szachów, gdzie nie ma zwycięzcy lub pokonanego, tylko dobre lub złe rozwiązanie.

Obecnie programy szachy-w-szkołach pojawiają się wszędzie w USA. W niektórych przypadkach te programy są dobrze przekazywane, ale w wielu są one trochę więcej niż „tymczasowymi agencjami”, które szukają szachowych nauczycieli, żeby wykładali w szkołach i które zabierają dużą część dochodu. Na nieszczęście ta sytuacja nie jest idealna dla edukacji uczniów. Szachowi nauczyciele – którzy mogą być silnymi graczami, nawet mistrzami – zwykle niewiele wiedzą o pedagogice. Nie znają możliwości umysłowych dzieci w różnych grupach wiekowych i często nie mają pojęcia czego i jak uczyć dzieci. Nauczyciele próbują bez podręcznika jak najszybciej uczyć dzieci zasad gry (co często staje się nudne zarówno dla nauczycieli, jak i dzieci), a następnie przechodzą do ćwiczeń z praktycznych partii. Dzieci szybko stają się zdezorientowane i cierpią na tym cele edukacyjne.

Nauka gry w szachy nie powinna kończyć się na sobie, raczej, wykorzystanie szachów jako narzędzia edukacyjnego pozwala nam o wiele bardziej w pełni użyć potencjału, jaki jest zawarty w starożytnej grze. Nie interesuje nas tak bardzo nauka, na przykład, Obrony Caro-Kann lub jak najlepiej grać wieżową końcówkę z 4 pionami przeciwko 3 po tej samej stronie, ale nakłonienie dzieci do myślenia – używając szachownicy jako tła.

Dla niektórych dzieci szachy mogą pozostać pasją życia, podczas gdy inni mogą pamiętać w życiu dorosłym jedynie podstawowe zasady. Ale wszystkie dzieci odniosą duże korzyści, jeżeli otrzymają prawidłową edukację szachową. Większość dorosłych nie pamięta reguł matematycznych, jakich nauczyli się jako uczniowie (chyba że używają ich codziennie w swoich zawodach), ale niewielu może powiedzieć, że czas spędzony na tym był zmarnowany. Taka sama sytuacja jest z szachami – przedstawione metody myślenia są ważniejsze od szczegółowej informacji.

Ten podręcznik różni się od innych książek szachowych dla początkujących tym, że przedstawia każdy koncept powoli, ale głęboko. Nie próbujemy nauczać dzieci grania partii ze sobą jak najszybciej, ale raczej używamy procesu uczenia się zasad jako narzędzia nauczania. Z tego powodu każdej figurze są poświęcone dwie lekcje. Poza prostym poznawaniem, jak każda figura się porusza, dzieci rozwiązują różne problemy z każdą figurą, zanim nauczą się wszystkich zasad szachów. Zasadniczy cel szachów – mat – nie jest przedstawiony aż do Lekcji 21. Dzieci będą znały wszystkie zasady po nauczeniu się materiału z tej książki. Ale, możemy powiedzieć, osiągną znacznie więcej i będą miały solidniejsze podstawy szachów, niż gdyby poznały zasady w ciągu pięciu minut. Jeśli chodzi o rodziców, którzy mają nadzieję, że ich dziecko zostanie następnym mistrzem świata, to możemy powiedzieć, że nasza powolna metoda nauczania szachów zdziała dużo więcej, żeby przybliżyć tę nadzieję!

Książka jest napisana z myślą o dorosłym, który pragnie uczyć gry w szachy dziecko. A więc może być użyta przez mistrza, który uczy szachów w klasie lub przez nauczyciela, który nie wie więcej o szachach niż dzieci. Może też być użyta przez rodziców, którzy chcą uczyć swoje dzieci szachów w domu. Wierzymy, że jest to bardzo zdrowe dla dziecka spędzanie czasu z jego rodzicami nad szachownicą – pomaga rozwinąć bliższą relację między rodzice a dzieckiem. Uczenie się szachów razem z rodzicami jest bardziej korzystne niż walczenie z nim. Znane jest, że przegrana – lub wygrana – z jednym z rodziców może być nawet szkodliwa dla dziecka.

Ta książka powinna być interesująca. Z tego powodu w nauczaniu szachów użyliśmy labiryntów, bajek i zagadek. Podczas nauki, instruktor (szachowy nauczyciel, klasowy nauczyciel lub rodzic) nie powinien wykładać, ale zatrudnić dzieci w tym procesie. Dzieci i nauczyciel powinni razem pracować w rozwiązaniu każdej ilustrowanej pozycji lub ćwiczenia.

Mamy nadzieję, że zarówno rodzice, jak i dzieci, znajdą coś, co im się spodoba w grze w szachy. Jest ona kochana przez ludzi na całym świecie, wliczając autorów tej książki.